Ostatni dzień wojny, ostatnia noc niewoli. I poranek pierwszego dnia pokoju, 8 maja 1945 roku. W czasie tych kilkunastu godzin młody żołnierz AK Maciek Chełmicki, który otrzymał rozkaz zabicia komunistycznego działacza, stoczy walkę z samym sobą. Dotąd przygotowany na bohaterskie umieranie za ideały, spotka pierwszą w swoim życiu miłość i po raz pierwszy zmierzy się z wątpliwościami.
Film zaliczany do arcydzieł kina światowego, nagrodzony na MFF w Wenecji 1959, stanowi apogeum polskiej szkoły filmowej.