Michał Toczek o swoim filmie „Spiritus Sanctus”

Gazeta festiwalowa Opublikowano 23.09.2026

„Spiritus Sanctus”, reż. Michał Toczek

Mam świadomość, że mówienie o procesie wymyślania i pisania 15-minutowego filmu może wydać się śmieszne. A jednak temat jest wart rozwinięcia. W mojej opinii to, co najważniejsze, powstaje właśnie przed wejściem na plan – przy kartce papieru. W tym przypadku kartek było pięć.

Z pomysłem na Spiritus Sanctus przyszedł do mnie reżyser i scenarzysta Adam Porębowicz („Macocha”, „Szczerość”). Zalążek filmu miał wszystko – absurdalną sytuację, bohatera, nieoczywistą perspektywę. Adam zaproponował trzy wątki: historię Bogdana, który podczas papieskiej prohibicji jedzie po butelkę wódki, historię pewnego różdżkarza oraz epizod dziejący się w studiu telewizyjnym.

Na etapie luźnych rozmów zorientowaliśmy się, że historia Bogdana zawiera wszystko co najciekawsze i że trzy historie będą za długie jak na krótki metraż. Pomijam już aspekt produkcyjny – nakręcenie trzech historycznych wątków wydawało się zadaniem prawie niemożliwym w rygorze naszego budżetu. Z perspektywy czasu myślę, że podjęliśmy słuszną decyzję. Wyszedł nam prawdziwy „short”.

/
Kiedy już mieliśmy pomysł i zarysowaną dramaturgię, zaczęliśmy myśleć o szczegółach. Po co bohaterowi wódka? Czy jest alkoholikiem, czy ma inny powód? Jeśli tak, to jaki? Czy to właśnie ten powód będzie go definiował jako bohatera? Faktem jest, że alkohol stanowił naturalny element panoramy potransformacyjnego świata. Z jednej strony film musi mieć pazur, ale z drugiej chcieliśmy, żeby była to narracja wpisująca się w dzisiejsze sposoby mówienia i myślenia o alkoholu. W końcu pojawił się pomysł na centralne wydarzenie filmu (bez spoilerów!), a to narzuciło pytanie: jak my, jako scenarzysta i reżyser, się do tego ustosunkujemy? Jaka jest nasza odpowiedź na papieską „świętość”?

Z jednej strony nie chcieliśmy zrobić filmu zakrawającego na cynizm, z drugiej – do postaci papieża mamy sporo dystansu. Chcieliśmy zachować „miniaturowość” tej historii, a przy tym nie chcieliśmy robić filmu, w którym alkoholik odmienia swoje życie przez „papieskie dotknięcie”.

W dyskusję zaangażowało się więcej osób. Potrzeba było z prostoty i złożoności, skrystalizowanej myśli i czegoś niezbyt oczywistego w odbiorze. Puenta filmu w formie odautorskiego „nie wiem” mogła okazać się zbyt mało wyrazista. Istniało ryzyko, że dramaturgicznie film będzie niedomknięty.

Koniec końców dobrnęliśmy do kresu naszych rozważań i dyskusji. Adam napisał ostateczny scenariusz. Czy udało się dopłynąć do brzegu? Ocenią Państwo sami. Wszystko, co było później (casting, produkcja, postprodukcja) nie stanowiło już takiego wyzwania. Oczywiście ten „intelektualny” proces był kontynuowany na każdym kolejnym etapie, jednak mam poczucie, że największe dylematy rozstrzygały się właśnie w rozmowach o samej idei filmu. Dlatego zgadzam się z tezą jednego z moich wykładowców, który mawia: „filmy powstają na papierze, potem jest już tylko egzekucja”.