Wątki ucięte, jak głowy. O filmie „ÒPI”

Gazeta festiwalowa Opublikowano 26.09.2026

„ÒPI”, reż. Marta Giec

Julia Henel

Ciężko ubrać w słowa odczucia po seansie „ÒPI” Marty Giec. Krótko i zwięźle: zmarnowany potencjał. A szkoda. Bo „ÒPI” ma wszystko, żeby przynajmniej spróbować wystraszyć nas czymś więcej niż odciętą głową, hektolitrami krwi i krzykiem. Jest kaszubska legenda, jest religijny fanatyzm, jest matka, która zamiast dawać córce bezpieczeństwo, zamienia jej dom w więzienie. Jest dziewczyna, która od dawna żyje z koszmarami tak realnymi, że zaczynają przenikać do świata na jawie.

„ÒPI” to historia Krysi (Wiktoria Kruszczyńska), która dzień przed osiemnastymi urodzinami postanawia uciec z domu. Nie jest to zwykły nastoletni bunt. Dziewczyna chce uciec od toksycznej, fanatycznie religijnej matki (Gabriela Muskała), z którą od lat żyje w świecie modlitw, zakazów i kar. Jej plan komplikuje przyjazd ciotki (Magdalena Boczarska) i babci (Iwona Bielska) – kobiet, których Krysia nigdy wcześniej nie poznała. Matka uciekła z rodzinnego domu dzień po narodzinach córki i przez lata odcinała ją od swojej przeszłości.

I właśnie ta przeszłość jest tym, co w „ÒPI” interesuje nas najbardziej. Giec nie próbuje od razu zasypywać nas horrorowymi atrakcjami. Zamiast tego buduje duszną atmosferę domu. Mamy maniakalnie religijną matkę i córkę żyjącą w ciągłym koszmarze. Dwa skrajne światy. Bóg i diabeł. Wiara i strach. Krysia cierpi na paraliże senne i doświadcza koszmarów, w których ktoś ją torturuje. To, co widzi, przelewa później na papier, rysując kolejne zmory i upiory.

W domu wszystko ma swoje zasady. Matka głównie siedzi i się modli, a większość obowiązków zrzuca na córkę. Każdy błąd może skończyć się karą. I tu pojawia się coś, co uważam za jeden z najciekawszych pomysłów filmu. Religia nie jest wyłącznie tłem dla historii. Sama staje się narzędziem budowania grozy. I jest w tym coś bardzo polskiego. Rodzime kino wielokrotnie korzystało z religijności jako elementu naszej obyczajowości, ale rzadziej próbuje zrobić z niej coś, czego naprawdę mamy się bać. „ÒPI” pokazuje, że potencjał jest ogromny. Zwłaszcza kiedy religijność przestaje być prywatną sprawą bohaterki, a zaczyna organizować całe jej życie.

/
Potem zjawiają się kolejne postacie. Babcia – sparaliżowana, biała jak papier, dysząca jak potwór, z koronkowym czepkiem na głowie. Ciotka, która odbiega wyglądem i charakterem od pozostałych członkiń rodziny – jest uśmiechnięta, ciepła i pełna zrozumienia dla Krysi. Razem z nimi do filmu wchodzą kaszubskie legendy.

I to właśnie tu oczekiwania wzrastają. Bo o ile religijny horror jest już pewnym tropem, o tyle wykorzystanie lokalnego folkloru, wierzeń i upiorów mogło nadać „ÒPI” własną tożsamość. Zamiast kolejnego horroru, który operuje znanymi figurami, mogliśmy dostać coś zakorzenionego w konkretnym miejscu i kulturze.

Gdy w historii pojawiają się kaszubskie legendy, „ÒPI” zaczyna biec. I to zdecydowanie za szybko. Wątki, które wcześniej były skrupulatnie dokładane jeden po drugim, zaczynają pojawiać się naraz. Wieszcze, tytułowe òpi, rodzinne tajemnice, religia, demony, krew, śmierć, przemoc.

Mamy wrażenie, że film w pewnym momencie przestraszył się własnej opieszałości i postanowił nadrobić ją hurtowo. Problem w tym, że jako widz, który nie zna kaszubskich legend, zaczynamy się w ich gąszczu gubić. To, co mogło być jego największym atutem, zostaje potraktowane jak dekoracja. Kaszubski folklor pojawia się, uruchamia kolejne wydarzenia i znika pod kolejnymi warstwami horrorowej makabry. A tej w pewnym momencie jest już naprawdę dużo.

Atmosfera, religia, ludowe wierzenia, rodzinne dziedzictwo i pytania o to, co przechodzi z pokolenia na pokolenie toną w falach sztucznej krwi. Dostajemy festiwal horrorowego banału.

„ÒPI” ma jeszcze jeden problem: kilka zakończeń. Po długich, kumulujących napięcie scenach przychodzi przestój. Potem znów coś się zaczyna, napięcie wzrasta i ponownie mamy wrażenie, że to już finał. I znów się mylimy.
/
Z jednej strony wiele wątków jest bez ładu i składu, prowadzone są po łebkach, a część informacji zostaje niewyjaśniona. Z drugiej – sceny umierania potrafią trwać w nieskończoność. Ktoś umiera i umiera, a potem umiera jeszcze raz.

A jednak aktorsko „ÒPI” potrafi naprawdę zachwycić. Przepięknie współgra tu młode pokolenie, czyli Wiktoria Gruszczyńska z doświadczoną Iwoną Bielską. Całą uwagę skrada jednak Gabriela Muskała. Matka w jej wykonaniu jest zdecydowanie najbardziej wyrazistą postacią filmu. Muskała buduje ją w taki sposób, że po kilku minutach sama jej obecność na ekranie zaczyna wywoływać ciarki. Wystarczy spojrzenie, pojedyncze słowo, gest. I dlatego rozwiązanie jej wątku tak bardzo rozczarowuje.

Magdalena Boczarska jako ciotka jest kolejnym przykładem niewykorzystanego potencjału. I nie chodzi o aktorstwo. Problem leży w tym, że trudno naprawdę zrozumieć tę postać. Nie mamy wystarczająco dużo informacji, żeby emocjonalnie się do niej przywiązać albo chociaż zrozumieć jej motywacje. Postacie są przez to nieożywione, jak karton zlepiony z papieru, na którym powstał scenariusz.

I znowu – technicznie nie jest to źle zrobiony film. Widać, że Marta Giec miała pomysł na atmosferę, na obraz, na budowanie napięcia. Są tu sceny, które naprawdę potrafią wejść pod skórę. Tylko że pomiędzy nimi znajduje się historia, która nie potrafi zdecydować, czym właściwie chce być. Psychologicznym horrorem? Ludową przypowieścią grozy? Historią rodzinnej traumy? Opowieścią o fanatyzmie religijnym? Być może odpowiedź brzmi – wszystkim po trochu. Tylko że wtedy trzeba by te wszystkie elementy połączyć.

„ÒPI” miało ku temu wszystko. Ma własny język wizualny, świetną obsadę, bardzo dobry punkt wyjścia i – co najważniejsze – temat, który mógł wyprowadzić polski horror poza dobrze znane schematy. Została laurka dla polskiego kina gatunkowego. Ładna, momentami naprawdę straszna, miejscami bardzo obiecująca. Ale jednak laurka.