Spółdzielnio, nie eksmitujcie fabuły!

‘Klaps’ Newspaper Published on 25.09.2026

"Czarna godzina", reż. Filip Bojarski

Weronika Zarzecka

Zamiast biblijnego raju, w którym wszystko zaczyna się od figowego listka i grzechu pierworodnego, w „Czarnej godzinie” mamy Adę i Ewę – dwie nauczycielki próbujące przetrwać w świecie, w którym rolę zakazanego owocu pełni comiesięczna rata czynszu, a zamiast węża kręci się wokół nich bezduszność polskiej rzeczywistości mieszkaniowej. Biblijny mit o wygnaniu z Edenu zamienia się tu w prozaiczną eksmisję z ciasnej klitki, gdzie w miejsce ogrodu dostajemy widok na osiedlowy śmietnik, a zamiast anioła z ognistym mieczem – smutnego pana z wezwaniem do wyprowadzki.

Kryzys mieszkaniowy miał być tu punktem wyjścia do czegoś większego – kwestii wypalenia zawodowego, chronicznego zmęczenia, tego szczególnie dotkliwego poczucia, że od ciebie, szarego człowieczka, nic tak naprawdę nie zależy. Miał być, bo w praktyce zostaje punktem, w którym wszystko się zaczyna i, niestety, w dużej mierze kończy. Zamiast katalizatora dostajemy pretekst – temat otwiera drzwi do kolejnych scen, ale nikt ani nic ich porządnie nie przekracza. Fabuła, zamiast wyrastać z tego gruntu, krąży wokół niego jak zacięta płyta, w kółko, jakby bała się wejść głębiej niż na wycieraczkę.

Wirujemy bowiem wokół żmudnego poszukiwania lokum: castingi lokatorskie niczym rozmowy kwalifikacyjne z piekła rodem, wyścig z czasem o kaucję i czynsz, przepychanki z naciągaczami z rynku nieruchomości i w zupełnej ostateczności próby zatelefonowania pod rodzinny adres i pogodzenia z wizją powrotu na te przysłowiowe, stare śmieci.

Bojarski splata narrację linearną z kolcami ironicznych gagów – niemal każda sekwencja pozwala wybrzmieć konkretnemu żartowi i dogasa wraz z kolejnym niepowodzeniem Ady i Ewy. Ta powtarzalność broni sporą część ekranowego humoru.

Mimo to bardzo bym chciała, żeby ten film podobał mi się bardziej.

Bo mówi o nie byle czym! A przynajmniej mówić próbuje, choć raczej duka. A może w zamyśle miał jedynie temat napomknąć, ale skeczowa epizodyczność historii podołała jedynie groteskowej nadbudowie fabuły, a nie jej dramatycznemu fundamentowi. I cała siła przetwórcza tego przedsięwzięcia uwięzła w tym asymetrycznym równaniu. Pośmiane? Łatwo i szczerze. Coś poza tym? Niekoniecznie.

/
Grzechem pierwotnym „Czarnej Godziny” jest bowiem jej strukturalna bezradność. Zamiast zwartej, prowadzącej gdziekolwiek narracji, otrzymujemy zbiór dobrze rokujących scen, które niestety nie mają okazji złożyć się w organiczną całość, choć ciągnie się za nimi cień potencjału, który potrafi widza sprawnie oczarować. Ratunkiem bowiem – i to niemałym – są obsadzone w głównych rolach debiutantki. Helka Rząsa i Julia Piklikiewicz dźwigają na barkach bohaterki nieprzeciętne, ciekawe i na ekranie miło ze sobą zgrane. Odświeżająca jest subtelność ich relacji.

Miłość Ady i Ewy to nie balast ani transparent. Nie tłumaczą się z niej żadnej zbolałej ciotce z prowincji, mają bowiem znacznie poważniejsze rzeczy na głowie – na przykład to, gdzie będą spały w przyszłym miesiącu. Choć brzmi to jak oczywistość, cieszy fakt, że queerowość – z perspektywy szerokiej panoramy polskiego kina – może być dla historii po prostu tłem, a nie jej donośnym epicentrum.

Z bolesną precyzją film dotyka także współczesnego paradoksu, który dawniej stanowił fundament społecznego zaufania, a dziś przypomina raczej nieśmieszny dowcip: statusu zawodu nauczyciela. Kolejny ważny temat – i kolejny, niestety, jedynie trącony z dystansu, jakby parzył, jakby scenariusz bał się usiąść przy nim na dłużej niż stronę czy dwie.

Tu pojawia się największy znak zapytania tego seansu. Odniosłam wrażenie, że twórcy zbytnio zafascynowali się formą, próbując dopowiedzieć nią to, czego w samym scenariuszu zabrakło. Zamiast w pełni współodczuwać klaustrofobię bohaterek i tonąć wraz z nimi w tym szarym, dusznym klinczu, kadry piękne, jak piękne, stawały się momentami aż nadto wystudiowane. Zamiast budować płynną narrację i dodawać dynamiki, której brakowało w dialogach, te autorskie eksperymenty tworzyły niepotrzebny dystans między widzem a ekranem. Działa to niczym gruba warstwa lukru, w którą chciałoby się wgryźć – a pod spodem zakalec. Forma treść zjadła. Chciała ją nadmuchać, ale wpadła w pułapkę nadmiaru, aż ostatecznie potknęła się i upadła na ostatni gwóźdź do tej swojej własnej trumny.
/
Ciekawie „Czarna Godzina” wypada na tle własnego rocznika. W Gdyni od lat młodzi reżyserzy, uzbrojeni w kamery i traumę pokoleniową, próbują opowiedzieć o niemożności ustatkowania się w kraju, który obiecał im stabilizację, a dał umowy na czas określony i grupy na Facebooku z ogłoszeniami „tylko dla par bez dzieci, bez zwierząt i bez marzeń”. Bojarski wpisuje się w ten nurt sprawnie, może nawet zbyt sprawnie – z rzemieślniczą pewnością kogoś, kto wie, co w kinie niezależnym gra i buczy na tyle, żeby rozumieć, jak wygląda „dobry debiut”. Na ekranie czuć jednak, że temat nie zdążył jeszcze porządnie odleżeć, dojrzeć do tej fazy, w której obserwacja zamienia się w coś więcej niż celną ilustrację, ten ciężar o większej mocy niż efektowności. To różnica między filmem, który prezentuje się jak głos pokolenia, a filmem, który nim rzeczywiście jest. „Czarna Godzina” niebezpiecznie często ląduje po tej pierwszej stronie równania.

Jałowość przekazu przełamuje jednak ten czysty i zgrabny komizm, wyrastający gdzieś między grzędami absurdu sytuacyjnego impasu. Tego filmowi nie można odmówić, bo jest w tym śmiechu coś nerwowego, defensywnego, coś w nim drapie i zgrzyta – i wtedy ta historia jakkolwiek do widza trafia, przełamując dystans, który wprowadza fabularny rozgardiasz.

Bojarski ma ucho dostrojone do polskiego bełkotu codzienności, ma dwie aktorki, które potrafiłyby unieść znacznie cięższy scenariusz, ma nawet temat, o którym rodzime kino milczy z uporem godnym lepszej sprawy. Brakuje mu tylko odwagi, żeby o mieszkanie odejmowane po kawałku od godności swoich bohaterek, powalczyć fabularnie do samego końca, zamiast elegancko skwitować sprawę naskórkową puentą (lub jej brakiem) i cięciem do czerni.

„Czarna godzina” pozostaje więc tym, czym bywa większość naszych pierwszych, wynajmowanych na krótko kawalerek: się w niej mieszka, się ją nawet polubi, ale nikt nie zostaje przy niej myślą dłużej, niż to konieczne.